اهمیت معاینه لگن در کودکان فلج مغزی از آن دست موضوعاتی است که در مسیر رشد و بهبود این کودکان نقشی مهم دارد. مفصل لگن، یکی از مفاصلی است که در کودکان مبتلا به فلج مغزی، مستعد جابه جایی یا دررفتگی است. تشخیص و ارزیابی به موقع این مسئله میتواند تا حد زیادی از مشکلاتی مانند درد، ناتوانی در ایستادن یا راه رفتن و تحمیل هزینههای درمانی بالا جلوگیری کند. در ادامه، به بیان جزئیات مرتبط با ارزیابی و معاینه لگن کودکان فلج مغزی، خواهیم پرداخت.
برای دریافت انواع خدمات کاردرمانی و گفتار درمانی میتوانید به کلینیک نگاه نوین مراجعه کنید و یا با شماره های 09101427168 | 02133789214 تماس بگیرید.
چرا اهمیت معاینه لگن در کودکان فلج مغزی بالاست؟
فلج مغزی مجموعهای از اختلالات حرکتی است که بسته به نوع و شدت، میتواند بر عضلات، نحوه راه رفتن و حتی ساختار استخوانها تاثیر بگذارد. در این میان، معاینه لگن در کودکان فلج مغزی فرآیندی است که به هدف پیشگیری و شناسایی جابه جایی مفصل لگن انجام میشود. مفصل ران به صورت یک گوی و کاسه طراحی شده که سر استخوان ران درون حفره لگن قرار دارد. کودکان فلج مغزی، به علت مشکلاتی همچون سفتی عضلات، تاخیر در ایستادن یا راه رفتن، بیش از دیگر کودکان در معرض نیمه دررفتگی یا دررفتگی کامل مفصل لگن هستند.
اطلاعات بیشتر: علائم کلاسیک بیماری پارکینسون 👉
فهم این موضوع که چگونه میتوان با ارزیابی عضلات مفصل ران، سلامت کودک فلج مغزی را ارتقا داد، به والدین و متخصصان کمک میکند تا در مراحل ابتدایی درمان لازم را شروع کنند.
در واقع، اهمیت معاینه لگن در کودکان فلج مغزی به قدری بالاست که بسیاری از متخصصان توصیه میکنند در برنامههای دورهای معاینه و مراقبت، ارزیابی دقیق لگن را نادیده نگرفت.
معاینه لگن در کودکان فلج مغزی چگونه انجام میشود؟
برای درک بهتر اهمیت معاینه لگن در کودکان فلج مغزی، باید بدانیم روشهای مختلفی برای شناسایی به موقع هرگونه خطر جابه جایی وجود دارد.
- ارزیابیهای کلینیکی
متخصص کاردرمانی، فیزیوتراپیست یا پزشک فوق تخصص ارتوپدی کودکان، حرکات مفصل لگن را بررسی میکند. آنها دامنه حرکتی مثلا میزان باز شدن پاها به دو طرف، شدت درد و نحوه قرارگیری پاها را میسنجند.
- رادیوگرافی لگن
تصاویر اشعه ایکس از دو مفصل ران تهیه میشود تا هرگونه جابه جایی یا بیرون زدگی سر استخوان ران به سرعت تشخیص داده شود. نکته مهم این است که بعضی اوقات لگن بدون هیچ علائم آشکاری دچار بیرون زدگی میشود.
هدف اصلی این معاینات، تشخیص زودهنگام دررفتگی یا نیمه دررفتگی ران است تا مداخلات پزشکی (مثلا توانبخشی، ارتز یا حتی عمل جراحی) به موقع انجام شود و از آسیبهای بعدی یا درد مزمن جلوگیری گردد.
اطلاعات بیشتر: فلج مغزی کودکان و درمان آن 👉
چرا کودکان فلج مغزی در معرض جابه جایی لگن هستند؟
برای پاسخ به این پرسش و درک اهمیت معاینه لگن در کودکان فلج مغزی، توجه به دلایل زیر ضروری است.
- عدم رشد طبیعی استخوانی
کودکانی که دیرتر از معمول شروع به ایستادن یا راه رفتن میکنند، ممکن است وزن کافی روی مفصل ران وارد نکنند. این امر مانع رشد طبیعی کاسه لگن شده و استخوان ران احتمال دارد به مرور از جای خود خارج شود.
- اسپاستیسیته یا سفتی عضلات
در فلج مغزی، سفتی در عضلات نزدیک کننده لگن یا عضلات عمقی ران دیده میشود. این عضلات در طول زمان میتوانند کشش نامطلوبی ایجاد کرده و به جابه جایی سر استخوان ران منجر شوند.
- عدم تعادل عضلانی
چون کودکان فلج مغزی اغلب الگوهای حرکتی غیرعادی دارند، نیروهایی که روی مفصل ران وارد میشوند، ممکن است نامتقارن بوده و باعث جابهجایی تدریجی لگن شوند.
دررفتگی مفصل لگن چیست و چرا خطرناک است؟
دررفتگی مفصل لگن یا نیمه دررفتگی، زمانی رخ میدهد که سر استخوان ران دیگر در جای خود درون حفره لگن قرار نگیرد. با بروز آن، علائم زیر ممکن است دیده شود.
- درد لگن یا ران
- کاهش دامنه حرکت مفصل
- مشکل در نشستن یا ایستادن
- افزایش سختی در انجام کارهای مراقبتی روزمره مانند لباس پوشیدن
- ایجاد زخم فشاری به علت تغییر وضعیت نشستن
اگر مشکل زود تشخیص داده شود، امکان ترمیم مفصل ران و جلوگیری از درد و ناهنجاری بیشتر وجود دارد. در غیر این صورت، عواقبی همچون درد مزمن، بدشکلی اسکلت یا حتی از دست دادن قابلیت راه رفتن ممکن است به وجود آید.
اطلاعات بیشتر: فلج مغزی در کودکان 👉
اهمیت معاینه لگن در کودکان فلج مغزی در سطوح مختلف GMFCS
سیستم طبقه بندی عملکرد حرکتی درشت (GMFCS) برای توصیف سطح حرکت کودکان فلج مغزی از یک تا پنج استفاده میشود. خطر دررفتگی لگن در سطوح پایینتر (مانند سطح 1 و 2) کمتر است، چون کودک توانایی نسبتا خوبی در راه رفتن دارد.
ولی در سطوح بالاتر GMFCS (مثلا 4 یا 5)، خطر بیرون زدگی مفصل به مراتب بیشتر خواهد بود. اهمیت معاینه لگن در کودکان فلج مغزی در سطوح 4 و 5 دوچندان است. چون آمار نشان میدهد نیمی تا دو سوم کودکان در این سطوح، در معرض جابهجایی لگن هستند.
چه زمانی باید معاینه لگن آغاز شود؟
بر اساس توصیه متخصصان، بهتر است معاینه لگن در کودکان فلج مغزی از همان زمانی آغاز شود که تشخیص فلج مغزی داده میشود یا حتی هنگام احتمال آن. معمولا این تشخیص در سنین پایین (2 تا 3 سال) داده میشود.
سپس، بسته به سطح GMFCS، زمان بندی معاینات و رادیوگرافیها تعیین میگردد.
- در سطوح GMFCS 1 و 2: برنامه معاینات میتواند تا 5 یا 10 سالگی ادامه داشته باشد و در صورت نبود مشکل، قطع شود.
- در سطوح GMFCS 3، 4، 5: معمولا باید تا پایان رشد استخوانها (اواخر دوره نوجوانی) معاینات و رادیوگرافی ادامه پیدا کند.
اجزای یک معاینه لگن استاندارد
اجزای یک معاینه لگن استاندارد به شرح زیر است:
- مشخصکردن سطح GMFCS
پزشک یا کاردرمانگر سطح عملکرد حرکتی درشت را ارزیابی میکند.
- بررسی دامنه حرکتی
توانایی بازکردن پاها، انعطاف پذیری عضلات و وجود درد در هنگام بازکردن مفصل لگن سنجیده میشود.
- بررسی درد
اگر کودک توانایی ابراز دارد، از او درباره درد میپرسند. گاهی نیز از حرکات صورت یا نشانههای ناخوشی میتوان به درد پی برد.
- تصاویر رادیوگرافی
اشعه ایکس از دو لگن گرفته میشود تا موقعیت دقیق سر استخوان ران مشخص گردد.
رادیوگرافی لگن چگونه انجام میشود؟
در این روش، کودک روی تخت رادیولوژی قرار میگیرد و معمولا یک تصویر از هردو طرف لگن تهیه میشود. پزشک متخصص ارتوپدی یا رادیولوژیست نیز موارد زیر را انجام میدهد.
- میزان بیرون زدگی
درصدی از سر استخوان ران که بیرون حفره قرار دارد را محاسبه میکند.
- بررسی سطوح دیگر
اگر هرگونه بینظمی در رشد استخوان مشاهده شود، گزارش خواهد شد.
اگر کودک در خطر بوده یا نشانههایی دارد، ممکن است هر 6 ماه یا یک سال این رادیوگرافی تکرار شود تا روند پیشرفت یا توقف جابهجایی را ارزیابی کنند.
اگر جابهجایی مفصل لگن تشخیص داده شد، چه میشود؟
اهمیت معاینه لگن در کودکان فلج مغزی دقیقا همین جا نمود پیدا میکند. اگر در مراحل ابتدایی، جابهجایی شناسایی شود، کودک را به فوق تخصص ارتوپدی ارجاع میدهند. در این مرحله، بسته به شدت مشکل، روشهای زیر در نظر گرفته میشود.
- گچ گیری یا استفاده از ارتزهای خاص برای حفظ ران در موقعیت صحیح
- روشهای فیزیوتراپی که به تقویت یا کشش عضلات نزدیک کننده پا کمک میکند.
- جراحی اصلاحی در موارد پیشرفته برای برگرداندن سر استخوان ران به حفره لگن و اصلاح محور ران
مداخلات پیشگیرانه در برنامه توانبخشی
به جز معاینات بالینی و مداخلات پزشکی، روشهای توانبخشی زیر هم میتوانند مفید باشند.
- تمرینهای کششی برای جلوگیری از کوتاه شدن عضلات نزدیک کننده ران
- ایجاد وضعیتهای صحیح نشستن و ایستادن با تجهیزات کمکی مانند واکر یا ویلچر مناسب
- مانیتورینگ و ثبت حرکات روزانه توسط والدین یا مراقب تا هرگونه علائم بالقوه جدی زود تشخیص داده شود.
نقش والدین در اهمیت معاینه لگن در کودکان فلج مغزی
والدین میتوانند با مشاهده روزانه حرکات کودک و توجه به علامتهایی نظیر کاهش دامنه حرکت پا، ناله و درد هنگام بازکردن رانها یا حتی تغییر در نحوه نشستن، اقدام سریع داشته باشند. همچنین پیگیری منظم وقتهای معاینه و رادیوگرافی نیز بر عهده والدین است.
نتیجه گیری
درخشش اهمیت معاینه لگن در کودکان فلج مغزی زمانی آشکار میشود که به یاد آوریم کنترل و پیشگیری از دررفتگی لگن میتواند درد طولانی مدت، ناهنجاری و محدودیتهای حرکتی را کاهش دهد. از انجام رادیوگرافیهای دورهای تا مشاوره با متخصصان ارتوپدی و کاردرمانی، همگی ابزارهایی هستند برای تامین رشد سالمتر و بهبود کیفیت زندگی کودکان مبتلا به فلج مغزی. با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، میتوان کمک کرد تا کودکان، توانایی حرکتی و آسایش بیشتری را تجربه کنند.
سوالات متداول درباره معاینه لگن در کودکان فلج مغزی
1.چه زمانی باید معاینه لگن برای کودکان فلج مغزی انجام شود؟
از همان سنین اولیه (2 تا 3 سالگی) معاینات باید شروع شود و بسته به شدت اختلال، به طور منظم ادامه یابد.
2.چگونه میتوان از دررفتگی مفصل لگن در کودکان فلج مغزی جلوگیری کرد؟
با معاینات دورهای، تمرینات فیزیوتراپی، استفاده از ارتز و در موارد شدید، انجام جراحی اصلاحی
3.آیا دررفتگی لگن در کودکان فلج مغزی باعث درد میشود؟
بله، دررفتگی یا نیمه دررفتگی میتواند باعث درد، کاهش تحرک و مشکل در نشستن یا ایستادن