وقتی کودک عصبانی می شود و فحاشی میکند چکار کنم؟
عصبانیت، پرخاشگری، داد زدن و استفاده از کلمات زشت در کودکان میتواند یکی از رفتارهایی باشد که والدین را بسیار نگران میکند. بسیاری از والدین تصور میکنند کودکی که فحاشی میکند، لزوماً کودک «لجباز»، «بیتربیت» یا «پرخاشگر» است؛ اما واقعیت این است که در بسیاری از موارد، فحاشی و پرخاشگری میتواند نحوهای از بیان هیجان، نیاز، ناکامی یا ناتوانی کودک در کنترل رفتار خود باشد.
البته فحاشی همیشه نشانه یک اختلال نیست. کودکان ممکن است کلمات نامناسب را از اطرافیان، همسالان، فضای مجازی، فیلمها یا محیط مدرسه یاد بگیرند و بهخصوص زمانی که متوجه شوند این کلمات واکنش شدیدی در بزرگسالان ایجاد میکنند، آنها را تکرار کنند. اما زمانی که عصبانیت و فحاشی کودک شدید، مکرر، غیرقابلکنترل یا همراه با کتکزدن، تخریب وسایل، تهدید، آسیب به خود یا دیگران و مشکلات جدی در مدرسه و روابط اجتماعی باشد، بهتر است علت اصلی آن توسط متخصص بررسی شود.
پیشنهاد ویژه: کاردرمانی
پیشنهاد ویژه: گفتار درمانی
فحاشی کودک از نظر علوم اعصاب چه معنایی دارد؟
برای درک رفتار کودک باید به عملکرد مغز توجه کنیم.
در شرایط آرام، بخشهایی از مغز که در برنامهریزی، کنترل تکانه، تصمیمگیری و مهار رفتار نقش دارند، به کودک کمک میکنند قبل از واکنش، کمی فکر کند.
اما وقتی کودک با یک موقعیت بسیار تنشزا مواجه میشود، سیستمهای مرتبط با هیجان و تهدید فعالتر میشوند. در این شرایط ممکن است کودک به جای اینکه فکر کند و سپس پاسخ بدهد، سریعاً واکنش نشان دهد.
به زبان ساده:
هیجان شدید ↑ ⬅ کنترل تکانه ↓ ⬅️واکنش سریعتر و شدیدتر
فحاشی نیز میتواند در چنین شرایطی بهعنوان یک واکنش هیجانی ظاهر شود. کلمات ناسزا از نظر پردازش مغزی ویژگی متفاوتی با بسیاری از کلمات عادی دارند و با شبکههایی مرتبط با هیجان و برانگیختگی در ارتباط هستند. به همین دلیل ممکن است کودک در لحظه عصبانیت، کلمهای را که در حالت عادی استفاده نمیکند، ناگهان به زبان بیاورد. (PubMed Central (PMC))
بنابراین در بعضی کودکان، فحاشی بیشتر از آنکه یک تصمیم آگاهانه برای توهین باشد، میتواند واکنشی سریع به خشم، ناکامی یا فشار روانی باشد.
البته این موضوع به معنای توجیه فحاشی نیست؛ بلکه به ما کمک میکند به جای تمرکز صرف بر تنبیه، مهارتهایی را که کودک برای کنترل هیجان و رفتار نیاز دارد، تقویت کنیم.
پیشنهاد ویژه: کاردرمانی در شرق تهران
پیشنهاد ویژه: کلینیک گفتار درمانی نگاه نوین
نقش کنترل تکانه و عملکردهای اجرایی
یکی از عوامل مهم در پرخاشگری، ضعف در مهارتهایی مانند:
✔️کنترل تکانه
✔ انعطافپذیری شناختی
✔️تحمل ناکامی
✔️توجه
✔️ حافظه کاری
✔️حل مسئله
✔️پیشبینی پیامد رفتار
✔️توقف و فکر کردن قبل از واکنش
است.
کودکی که هنوز این مهارتها را به اندازه کافی رشد نداده است، ممکن است در هنگام ناراحتی سریعاً داد بزند، ناسزا بگوید، وسیلهای را پرت کند یا حتی به دیگران آسیب بزند.
این مسئله در برخی کودکان دارای مشکلاتی مانند نقص توجه و بیشفعالی، اختلالات رشدی، مشکلات تنظیم هیجان یا برخی مشکلات رفتاری میتواند برجستهتر باشد؛ اما برای تشخیص علت، ارزیابی تخصصی ضروری است.
فحاشی کودک از دیدگاه روان شناسی
از دیدگاه روانشناسی، فحاشی را باید در زمینهای که رفتار در آن اتفاق میافتد بررسی کرد.
برای مثال باید پرسید:
▫ کودک چه زمانی فحاشی میکند؟
▫ قبل از فحاشی چه اتفاقی افتاده است؟
▫ آیا زمانی که چیزی از او گرفته میشود عصبانی میشود؟
▫️آیا هنگام انجام تکالیف این رفتار بیشتر میشود؟
▫ آیا در برابر «نه» شنیدن فحاشی میکند؟
▫ آیا برای جلب توجه از این کلمات استفاده میکند؟
▫️آیا بعد از فحاشی به خواسته خود میرسد؟
▫ آیا این رفتار را از فرد یا محیط خاصی یاد گرفته است؟
گاهی فحاشی به صورت ناخواسته تقویت میشود.
برای مثال، کودک فحش میدهد و والدین چند دقیقه با او بحث میکنند، عصبانی میشوند، توضیح میدهند و توجه زیادی به رفتار کودک نشان میدهند. کودک ممکن است بهمرور یاد بگیرد که:
«وقتی این کلمه را میگویم، همه به من توجه میکنند.»
در بعضی موارد نیز کودک از فحاشی برای فرار از یک موقعیت دشوار استفاده میکند؛ مثلاً زمانی که تکلیف سختی دارد، با شروع رفتار پرخاشگرانه تکلیف متوقف میشود. در چنین شرایطی رفتار ممکن است بهتدریج تثبیت شود.
بنابراین یکی از اصول مهم، پیدا کردن محرک قبل از رفتار و پیامد بعد از رفتار است.
👇
نقش اضطراب، خشم و احساس ناکامی
گاهی پشت عصبانیت کودک احساسات دیگری وجود دارد.
کودک ممکن است:
✔ مضطرب باشد
✔️احساس شکست کند
✔️احساس کند کسی او را درک نمیکند
✔️از مدرسه یا تکالیف تحت فشار باشد
✔ از روابط با همسالان ناراضی باشد
✔ حسادت یا خشم داشته باشد
✔️به دلیل تغییرات خانوادگی دچار فشار روانی شده باشد
✔ مهارت کافی برای بیان احساس خود نداشته باشد.
در چنین شرایطی ممکن است جملهای مانند:
یعنی مشکل فقط خود کلمه نیست؛ مشکل میتواند ناتوانی کودک در بیان درست هیجان و نیاز باشد.
درمان کودک فحاش و عصبانی با کاردرمانی و گفتار درمانی
کاردرمانی چه نقشی در درمان فحش دادن و عصبی شدن دارد؟
دریافت نوبت: نوبت دهی گفتار درمانی
پیشنهاد ویژه: گفتار درمانی در شرق تهران
گفتاردرمانی چه ارتباطی با فحاشی و پرخاشگری دارد؟
والدین هنگام فحاشی کودک چه کار کنند؟
۱. در لحظه عصبانیت وارد بحث طولانی نشوید
۲. احساس کودک را تأیید کنید، نه رفتار نامناسب را
۳. جایگزین به کودک آموزش دهید
۴. الگوی رفتاری مناسبی باشید
۵. محرکهای اصلی را پیدا کنید
۶. رفتار مناسب را تقویت کنید
پیشنهاد ویژه: چرا کودک من در دیکته مشکل دارد؟
پیشنهاد ویژه: استرس و اختلال تکلم
چه زمانی برای ارزیابی فخاش و عصبانی باید مراجعه کنیم؟
پیشنهاد ویژه: چرا کودک من همیشه چیزی در دستش دارد؟
پیشنهاد ویژه: چرا نمیتوانیم روی هدف متمرکز شویم؟
پیشنهاد ویژه: چرا بعضی کودکان اجازه نمیدن موهاشونو کوتاه کنیم؟
