اینها از جمله مشکلاتی هستند که بسیاری از والدین در سال‌های ابتدایی مدرسه با آن مواجه می‌شوند.
اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد:
مشکل دیکته فقط «حفظ نکردن کلمات» نیست.
علت های ضعیف بودن املا در مدارس
دانش آموران در مقطع ابتدایی گاهی با مشکلاتی در دیکته مواجه می شوند. بررسی های زیادی پیرامون علت های ضعیف بودن دیکته در مدارس صورت گرفته است. در این مختوا از دید متخصص گفتاردرمانی و متخصص کاردرمانی در کلیتیک نگاه نوین آقای فیصل جباری، مشکلات دیکته ضعیف را در کودکان ایتدایی مورد بحث و بررسی قرار می دهیم. تا انتها با ما همراه باشید.
چرخه شنود – آشنایی با تلفظ کلمان و نگارش آن در کودکان
برای اینکه کودک بتواند یک کلمه شنیده شده را درست بنویسد، مغز باید چندین فرایند را به صورت هماهنگ انجام دهد؛ از شنیدن و تشخیص صداها گرفته تا پردازش واج‌ها، حافظه فعال، بازیابی شکل نوشتاری کلمه، توجه، زبان و اجرای حرکتی نوشتن.
بنابراین اگر کودک مرتب در دیکته اشتباه می‌کند، بهتر است به جای اینکه فقط تعداد بیشتری کلمه برایش بنویسیم و از او بخواهیم حفظ کند، ابتدا علت مشکل را پیدا کنیم.
یادگیری خواندن و نوشتن باعث می‌شود مغز بین صداهای زبان و نمادهای نوشتاری ارتباط‌های دقیق‌تری ایجاد کند.
کودکی که در آگاهی واج‌شناختی، ارتباط صدا و حرف، حافظه کلامی یا سرعت بازیابی اطلاعات زبانی مشکل دارد، ممکن است در یادگیری املا نیز دشواری بیشتری داشته باشد.
به همین دلیل، مشکلات دیکته اغلب فقط یک مشکل «نوشتن» نیستند؛ بلکه می‌توانند بخشی از یک مشکل گسترده‌تر در پردازش زبان نوشتاری باشند.
این موضوع به‌خصوص در کودکانی که مشکلات خواندن یا نارساخوانی دارند اهمیت زیادی دارد، زیرا خواندن و املا مهارت‌های به‌شدت مرتبطی هستند.پ
یکی از مهم‌ترین علت های ضعف در دیکته یا املا، ضعف آگاهی واج شناختی
علت های ضعیف بودن دیکته در مدارس گاهی از ضعف واج شناختی است. آگاهی واج شناختی یعنی کودک بتواند ساختار صوتی کلمات را تشخیص دهد و با صداهای زبان کار کند.
مثلاً کودک بتواند بفهمد یک کلمه از چه صداهایی تشکیل شده است، صدای اول و آخر را تشخیص دهد یا تفاوت بین صداهای مشابه را بشناسد.
اگر این مهارت ضعیف باشد، کودک ممکن است در دیکته:
* یک صدا را حذف کند؛ * صدایی را جایگزین صدای دیگر کند؛ * ترتیب صداها را به‌هم بریزد؛ * بخشی از کلمه را جا بیندازد؛ * یا نتواند کلمه شنیده‌شده را به اجزای صوتی مناسب تقسیم کند.
این نوع خطاها اهمیت زیادی دارند، چون به متخصص نشان می‌دهند مشکل کودک ممکن است در پردازش و بازنمایی صوتی زبان باشد، نه صرفاً در حافظه کلمات.
چرا بعضی بچه‌ها در دیکته حروف را جا به جا می کنند؟
جا به جایی حروف همیشه به یک علت اتفاق نمی‌افتد.
ممکن است کودک:
* ترتیب صداها را در ذهن حفظ نکند؛ * حافظه فعال ضعیفی داشته باشد؛ * در تحلیل واجی مشکل داشته باشد؛ * سرعت پردازش زبانی پایینی داشته باشد؛ * یا هنوز بازنمایی نوشتاری کلمه برایش تثبیت نشده باشد.
بنابراین اگر کودک مثلاً یک کلمه را هر بار به شکل متفاوتی می‌نویسد، بهتر است الگوی خطا بررسی شود.
نوع اشتباه کودک گاهی از خودِ تعداد اشتباهات مهم‌تر است.
وقتی معلم یک جمله یا کلمه را می‌گوید، کودک باید اطلاعات شنیده‌شده را برای مدت کوتاهی در ذهن نگه دارد.
در همین زمان باید آن را تحلیل کند و به نوشتن تبدیل کند.
اگر کودک حافظه فعال کلامی ضعیفی داشته باشد، ممکن است هنگام نوشتن بخشی از کلمه یا جمله را فراموش کند.
برای همین بعضی کودکان وقتی دیکته کوتاه است عملکرد خوبی دارند، اما وقتی معلم جمله‌های طولانی‌تر می‌گوید، تعداد اشتباهاتشان به‌طور قابل‌توجهی افزایش پیدا می‌کند.
* صداهای زبان را بشناسد؛ * کلمات را دقیق بشنود؛ * تفاوت صداهای نزدیک را تشخیص دهد؛ * واژگان مناسبی داشته باشد؛ * ساختار کلمات را درک کند؛ * و بتواند اطلاعات زبانی را در ذهن نگه دارد و بازیابی کند
در کودکان دارای مشکلات زبان رشدی، مشکلات املا می‌توانند یکی از حوزه‌های آسیب‌پذیر باشند.
پژوهش‌های تخصصی نشان داده‌اند که هنگام بررسی خطاهای املایی این کودکان، باید علاوه بر پردازش واج‌شناختی، آگاهی صرفی و مهارت‌های خواندن نیز مورد توجه قرار گیرد.
بنابراین اگر کودک در دیکته مشکل دارد و هم‌زمان در جمله‌سازی، واژگان، درک دستورات، تعریف کردن داستان یا بیان شفاهی نیز مشکل دارد، ارزیابی گفتار و زبان اهمیت زیادی پیدا می‌کند.
اختلال دیکته نویسی ممکن است در کنار برخی اختلالات یادگیری یا رشدی دیده شود.
برای مثال در کودکانی که نارساخوانی دارند، مشکلات املا بسیار شایع است؛ زیرا فرایندهای مربوط به پردازش صدا، ارتباط صدا و حرف و خودکار شدن مهارت‌های زبان نوشتاری می‌توانند تحت تأثیر قرار گرفته باشند.
همچنین در کودکان دارای اختلال زبان رشدی، املا می‌تواند یک حوزه آسیب‌پذیر باشد و مشکلات زبان ممکن است روی نوشتار، دستور زبان و سازمان‌دهی نوشته نیز تأثیر بگذارد.
بنابراین وقتی کودک در دیکته مشکل دارد، بهتر است فقط «دیکته» یا «املا» بررسی نشود؛ بلکه پروفایل کامل یادگیری کودک بررسی شود.
«دیکته که مربوط به زبان است، پس کاردرمانی چه نقشی دارد؟»
کاردرمانی زمانی اهمیت پیدا می‌کند که مشکلات کودک در حوزه‌هایی مانند توجه، حافظه فعال، مهارت‌های دیداری-حرکتی، برنامه‌ریزی، کنترل مداد، سرعت نوشتن و عملکردهای اجرایی نیز وجود داشته باشد.
برای مثال ممکن است کودک کلمه را بلد باشد اما:
* خیلی کند بنویسد؛
* هنگام نوشتن زود خسته شود؛
* نتواند هم‌زمان گوش دهد و بنویسد؛
* خط را گم کند؛
* فاصله کلمات را رعایت نکند؛
* یا برای نوشتن انرژی شناختی زیادی مصرف کند.
در چنین شرایطی، مداخله کاردرمانی می‌تواند در کنار گفتاردرمانی به بهبود عملکرد کلی کودک کمک کند.
درمان اختلال دیکته چگونه است؟
درمان اختلال دیکته چگونه است؟
درمان مؤثر باید بر اساس نوع خطا و علت اصلی مشکل طراحی شود.
اگر مشکل واج شناختی باشد
روی تشخیص، تفکیک و ترکیب صداها، آگاهی واجی، ارتباط صدا و نشانه نوشتاری و ساختار کلمات کار می‌شود.
در کلینیک نگاه نوین، مشکل دیکته صرفاً به عنوان «زیاد غلط نوشتن» بررسی نمی‌شود.
ما تلاش می‌کنیم با یک نگاه چندتخصصی، ارتباط میان زبان، پردازش واج‌شناختی، خواندن، حافظه فعال، توجه، عملکردهای اجرایی، مهارت‌های دیداری-حرکتی و عوامل روان‌شناختی را بررسی کنیم.
بر اساس نتیجه ارزیابی، کودک می‌تواند از خدمات تخصصی گفتاردرمانی، کاردرمانی و مداخلات شناختی و روان‌شناختی متناسب با نیاز خود استفاده کند.
هدف فقط این نیست که تعداد غلط‌های دیکته کمتر شود.
هدف این است که کودک فرایند یادگیری زبان نوشتاری را بهتر درک کند، مهارت‌های پایه‌ای موردنیاز را تقویت کند و با اعتمادبه‌نفس بیشتری در مدرسه یاد بگیرد.
کلینیک نگاه نوین
قبل از اینکه بگوییم «چرا این‌همه غلط داری؟»، باید بفهمیم کودک چرا نمی‌تواند درست بنویسد.
