به راستی چرا کودک در دیکته جا میماند؟ علت جا ماندن از دیکته چیست؟ یکی از مشکلاتی که بسیاری از والدین در سالهای اول مدرسه با آن مواجه میشوند این است که کودک هنگام نوشتن دیکته از معلم عقب میماند. معلم کلمه یا جملهای را میگوید، اما کودک هنوز کلمه قبلی را کامل نکرده است. گاهی چند کلمه را جا میاندازد، بعضی کلمات را ناقص مینویسد، برای نوشتن هر کلمه زمان زیادی صرف میکند یا آنقدر درگیر نوشتن میشود که ادامه دیکته را از دست میدهد.
پیشنهاد ویژه: کاردرمانی
پیشنهاد ویژه: گفتار درمانی
چرا کودک در دیکته جا میماند؟ علت جا ماندن از دیکته چیست؟
بعضی والدین تصور میکنند:
«بچه من حواسش پرت است.»
اما همیشه اینطور نیست.
جا ماندن کودک از دیکته میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و برای پیدا کردن علت واقعی آن باید مهارتهای مختلف کودک بررسی شود.
دیکته یک فعالیت بسیار پیچیده است که کودک باید در آن بشنود، پردازش کند، اطلاعات را در حافظه نگه دارد، کلمه را به صداها تقسیم کند، صداها را به حروف تبدیل کند، ترتیب آنها را به خاطر بسپارد و در نهایت آنها را روی کاغذ بنویسد.
بنابراین اگر یکی از این مراحل با مشکل مواجه باشد، ممکن است کودک از دیکته عقب بماند.
بررسی جا ماندن دانش آموزان از املا
بسیاری از والدین نگران هستند که چرا فرزند دانش آموزشان مرتب از املا جا می ماند. علت این اتفاق را از نظر علوم اعصاب بررسی میکنیم:
علت جا ماندن کودک از دیکته از دیدگاه علوم اعصاب
از دیدگاه علوم اعصاب، نوشتن دیکته یک فعالیت چندمرحلهای است که شبکههای مختلف شناختی و زبانی مغز را درگیر میکند. چرا کودک در دیکته جا میماند؟ علت جا ماندن از دیکته چیست؟ بیایید دلیل این اتفاق را از دید علوم اعصاب بررسی کنیم:
وقتی معلم میگوید:
«کتاب را باز کنید.»
کودک ابتدا باید صدای معلم را دریافت و پردازش کند.
سپس وقتی کلمهای گفته میشود، باید:
صدا را بشنود ◀️کلمه را تشخیص دهد ◀️ آن را در حافظه نگه دارد ◀️ صداهای تشکیلدهنده کلمه را تحلیل کند ◀️ آنها را به حروف تبدیل کند◀️ ترتیب حروف را حفظ کند ◀️ بنویسد.
این فرآیند به همکاری چندین مهارت نیاز دارد.
به همین دلیل ممکن است کودکی از نظر هوش عمومی مشکلی نداشته باشد، اما در یکی از این مراحل دچار ضعف باشد.
مهمترین ضعف هایی که باعث جا ماندن از دیکته می شود
۱. ضعف حافظه کاری
یکی از دلایل مهم جا ماندن از دیکته میتواند ضعف در حافظه کاری باشد.
حافظه کاری به کودک کمک میکند اطلاعاتی را برای مدت کوتاهی در ذهن نگه دارد و همزمان روی آنها کار کند.
برای مثال، معلم میگوید:
«پرنده روی درخت نشست.»
کودک باید اطلاعات شنیدهشده را تا زمانی که آن را روی کاغذ مینویسد در ذهن نگه دارد.
اگر کودک هنگام نوشتن، بخشهایی از کلمه یا جمله را فراموش کند، ممکن است دچار مشکل در حافظه کاری یا سایر فرایندهای مرتبط با پردازش زبان و نوشتن باشد.
پیشنهاد ویژه: چرا کودک من در دیکته مشکل دارد؟
در این شرایط ممکن است کودک بگوید:
«خانم دوباره بگو.»
یا مرتب از معلم بخواهد کلمه را تکرار کند.
۲. ضعف در پردازش شنیداری و آگاهی واجی
کودک برای نوشتن صحیح کلمه باید بتواند صداهای آن را تشخیص دهد.
برای مثال باید متوجه شود یک کلمه از چه صداهایی تشکیل شده و هر صدا با چه نشانه نوشتاری ارتباط دارد.
این مهارتها بخشی از آگاهی واجی و پردازش واجشناختی هستند.
کودکی که در این زمینه مشکل دارد ممکن است:
* بعضی صداها را جا بیندازد؛
* صداهای نزدیک را اشتباه کند؛
* ترتیب صداها را تغییر دهد؛
* بخشی از کلمه را ننویسد؛
* یا نتواند کلمه شنیدهشده را به شکل نوشتاری تبدیل کند.
توانایی تقسیم کلمه به صداها و ارتباط دادن صداها با حروف، از پایههای مهم یادگیری املا و نوشتن است.
پیشنهاد ویژه: کاردرمانی در شرق تهران
۳. ضعف توجه و سرعت پردازش
گاهی کودک کلمه را میداند و حتی املای آن را نیز بلد است، اما سرعت پردازش او پایین است.
معلم با سرعت مشخصی دیکته میگوید، اما کودک برای پردازش هر کلمه، تصمیمگیری درباره حروف و نوشتن آنها زمان بیشتری نیاز دارد.
در نتیجه:
معلم به کلمه بعدی میرسد، اما کودک هنوز در حال نوشتن کلمه قبلی است.
در این شرایط کودک ممکن است در دیکتههای کوتاه عملکرد خوبی داشته باشد، اما وقتی سرعت گفتن کلمات افزایش پیدا میکند، شروع به جا انداختن کلمات میکند.
بنابراین باید مشخص شود مشکل کودک واقعاً «بیتوجهی» است یا سرعت پردازش پایین، حافظه کاری یا کندی در فرآیند نوشتن.
۴. مشکل در مهارتهای زبانی؛ نقش گفتاردرمانی
یکی از دلایل مهمی که ممکن است کمتر مورد توجه خانوادهها قرار بگیرد، مشکلات زبان است.
کودک برای نوشتن دیکته باید بتواند کلمه را بشنود، معنای آن را درک کند، ساختار صوتی آن را تشخیص دهد و اطلاعات زبانی را به شکل نوشتاری منتقل کند.
بنابراین مشکلاتی در:
* درک زبان
* واژگان
* پردازش زبانی
* آگاهی واجی
* حافظه شنیداری
* بازیابی کلمات
* و مهارتهای زبانی مرتبط با سواد
میتوانند روی دیکته اثر بگذارند.
به همین دلیل اگر کودک علاوه بر دیکته، در تلفظ، درک دستور، جملهسازی، پیدا کردن کلمات یا بیان مطالب نیز مشکل دارد، ارزیابی گفتاردرمانی اهمیت زیادی پیدا میکند.
گفتاردرمانی در این شرایط فقط به اصلاح تلفظ محدود نیست؛ بلکه میتواند مهارتهای زبانی و واجشناختی مرتبط با خواندن و نوشتن را نیز بررسی و تقویت کند.
۵. مشکلات نوشتن و مهارتهای حرکتی ظریف
گاهی کودک کلمه را میداند، اما نوشتن برایش بیش از حد زمانبر است.
ممکن است مداد را با فشار زیاد بگیرد، دستش زود خسته شود، حروف را خیلی کند بنویسد یا برای شکل دادن به هر حرف زمان زیادی صرف کند.
در این شرایط ممکن است مشکل اصلی در:
* مهارتهای حرکتی ظریف
* کنترل مداد
* هماهنگی چشم و دست
* مهارتهای دیداری ـ حرکتی
* وضعیت نشستن
* برنامهریزی حرکتی
* یا خودکارشدن مهارت نوشتن
باشد.
در نتیجه کودک به جای اینکه ذهن خود را روی املا و شنیدن کلمه بعدی بگذارد، بخش زیادی از ظرفیت شناختی خود را صرف «چگونه بنویسم؟» میکند.
اینجا کاردرمانی تخصصی با رویکرد علوم اعصاب و علوم شناختی میتواند در ارزیابی مهارتهای پایه نوشتن و عملکرد دیداری ـ حرکتی کودک نقش مهمی داشته باشد.
البته باید توجه داشت که مشکل املا صرفاً یک مشکل حرکتی نیست؛ املا و نوشتن همزمان به مهارتهای زبانی و شناختی نیز وابستهاند.
پیشنهاد ویژه: کلینیک گفتار درمانی نگاه نوین
۶. اختلال یادگیری و ضعف در املا
اگر کودک بهصورت مداوم در دیکته مشکل دارد، باید احتمال وجود اختلال یادگیری، بهویژه مشکلات خواندن و نوشتن نیز بررسی شود.
برخی کودکان ممکن است:
* حروف را جابهجا کنند؛
* بخشی از کلمات را حذف کنند؛
* کلمات مشابه را اشتباه بنویسند؛
* الگوهای املایی را یاد نگیرند؛
* یک کلمه را هر بار به شکل متفاوتی بنویسند؛
* یا با وجود تمرین زیاد، پیشرفت متناسبی نداشته باشند.
این موارد لزوماً به معنی اختلال یادگیری نیستند، اما اگر پایدار باشند، نیازمند ارزیابی تخصصی هستند.
اختلالات نوشتاری و املایی میتوانند با مشکلات پردازش واجی، دانش املایی، مهارتهای زبانی و حافظه مرتبط باشند.
کاردرمانی با رویکرد علوم اعصاب و علوم شناختی چه کمکی میکند؟
در کودکانی که مشکل دیکته آنها با کندی نوشتن، ضعف توجه، حافظه کاری، مهارتهای دیداری ـ حرکتی یا عملکردهای اجرایی همراه است، کاردرمانی تخصصی میتواند بخشی از مسیر ارزیابی و درمان باشد.
در ارزیابی کاردرمانی میتوان مواردی مانند:
* توجه و تمرکز
* حافظه کاری
* سرعت پردازش
* کنترل اجرایی
* هماهنگی چشم و دست
* مهارت حرکتی ظریف
* برنامهریزی حرکتی
* مهارتهای دیداری ـ حرکتی
* وضعیت بدنی هنگام نوشتن
* کنترل مداد
* و سرعت و کیفیت نوشتن
را بررسی کرد.
هدف این نیست که کودک فقط «بیشتر بنویسد».
هدف این است که مشخص شود چه عاملی باعث شده نوشتن برای او کند یا دشوار باشد.
گفتار درمانی با رویکردهای نوین چه کمکی می کند؟
در کودکانی که مشکل دیکته با ضعفهای زبانی و واجشناختی همراه است، گفتاردرمانی میتواند روی مهارتهایی مانند:
* آگاهی واجی
* تشخیص و تفکیک صداها
* ترکیب و تقسیم صداها
* حافظه شنیداری و واجی
* پردازش زبان
* واژگان
* درک و بیان زبان
* ارتباط صدا و حرف
* و مهارتهای پیشنیاز خواندن و نوشتن
کار کند.
این مداخلات باید متناسب با ارزیابی کودک طراحی شوند.
درمان اختلال یادگیری با رویکرد علوم اعصاب و علوم شناختی
اگر مشکل کودک فراتر از چند اشتباه معمول املایی باشد، ارزیابی تخصصی اختلالات یادگیری اهمیت پیدا میکند.
در یک ارزیابی جامع باید مشخص شود کودک در کدام بخش از فرآیند یادگیری دچار مشکل است.
ممکن است مشکل اصلی در:
پردازش واجی، توجه، حافظه کاری، سرعت پردازش، مهارتهای زبانی، خواندن، نوشتن یا ترکیبی از این موارد
باشد.
بر اساس نتیجه ارزیابی، برنامه درمانی میتواند هدفمند طراحی شود.
یعنی به جای اینکه فقط از کودک بخواهیم:
«بیشتر دیکته بنویس!»
باید ببینیم چرا دیکته برای او دشوار است.
دریافت نوبت: نوبت دهی گفتار درمانی
والدین در خانه برای رفع مشکل جا ماندن کودک از املا چه کار کنند؟
۱. دیکته را به تمرین فرسایشی تبدیل نکنید
اگر کودک مشکل دارد، ساعتها دیکته گفتن معمولاً راهحل مناسبی نیست.
تمرین باید کوتاه، هدفمند و متناسب با سطح کودک باشد.
۲. مشخص کنید کودک دقیقاً چه اشتباهی میکند
مثلاً:
آیا صداها را جا میاندازد؟
آیا کلمات را نمیداند؟
آیا کلمه را بلد است اما کند مینویسد؟
آیا وسط دیکته حواسش پرت میشود؟
آیا جمله را فراموش میکند؟
این تفاوتها بسیار مهم هستند.
۳. سرعت دیکته را موقتاً متناسب کنید
اگر کودک در نوشتن بسیار کند است، میتوان تمرین را با سرعت مناسبتر انجام داد و بهتدریج سرعت را افزایش داد.
۴. از تمرینهای شنیداری و بازیهای زبانی استفاده کنید
بازیهایی مانند پیدا کردن صدای اول و آخر کلمات، تقسیم کلمات به بخشهای صوتی، ترکیب صداها و پیدا کردن کلمات همصدا میتوانند در تقویت برخی مهارتهای پایه مفید باشند.
۵. کودک را با همکلاسیها مقایسه نکنید
جملههایی مانند:
«ببین دوستت چقدر سریع مینویسه!»
ممکن است اضطراب کودک را بیشتر کند و عملکرد او را پایینتر بیاورد.
چه زمانی باید کودک را برای ارزیابی تخصصی ببریم؟
اگر کودک بهطور مداوم:
* از دیکته جا میماند؛
* کلمات زیادی را جا میاندازد؛
* برای نوشتن بسیار کند است؛
* با وجود تمرین زیاد پیشرفت نمیکند؛
* در خواندن نیز مشکل دارد؛
* در درک دستورهای کلامی مشکل دارد؛
* یا در کنار دیکته، مشکلات توجه و تمرکز دارد،
بهتر است موضوع فقط با «بیشتر تمرین کن» مدیریت نشود.
در این شرایط ارزیابی تخصصی میتواند مشخص کند مشکل اصلی در کدام بخش قرار دارد.
چرا ارزیابی زودهنگام اهمیت دارد؟
دیکته فقط یک درس مدرسه نیست.
مهارتهای مورد نیاز برای دیکته با خواندن، نوشتن، زبان، حافظه، توجه و یادگیری ارتباط دارند.
اگر مشکل کودک زود شناسایی شود، میتوان پیش از آنکه شکستهای مکرر تحصیلی باعث کاهش اعتمادبهنفس و انگیزه او شود، مداخله مناسب را آغاز کرد.
هدف از ارزیابی این نیست که روی کودک برچسب بزنیم؛ هدف این است که بفهمیم:
«کودک دقیقاً در کدام مرحله از مسیر شنیدن تا نوشتن مشکل دارد؟»
پیشنهاد ویژه: گفتار درمانی در شرق تهران
کلینیک نگاه نوین؛ ارزیابی تخصصی مشکلات دیکته و یادگیری
اگر کودک شما هنگام دیکته همیشه جا میماند، کلمات را جا میاندازد یا برای نوشتن بسیار کند است، این مشکل را فقط به حواسپرتی یا کمکاری کودک نسبت ندهید.
در کلینیک نگاه نوین، مشکلات مرتبط با دیکته و یادگیری میتوانند از جنبههای مختلف بررسی شوند؛ از جمله:
کاردرمانی با رویکرد علوم اعصاب و علوم شناختی، گفتاردرمانی با رویکردهای نوین، ارزیابی تخصصی اختلالات یادگیری، روانشناسی کودک و مداخلات شناختی و آموزشی.
در صورت نیاز، ارزیابی میتواند مشخص کند که کودک بیشتر به تقویت توجه و حافظه کاری، مهارتهای زبانی و واجشناختی، مهارتهای نوشتاری و دیداری ـ حرکتی یا مداخلات تخصصی اختلال یادگیری نیاز دارد.
در کلینیک نگاه نوین هدف فقط این نیست که کودک چند صفحه بیشتر دیکته بنویسد؛ هدف این است که علت اصلی مشکل شناسایی شود و برنامه درمانی متناسب با نیازهای واقعی کودک طراحی شود.
اگر کودک شما مرتب از دیکته جا میماند، منتظر نمانید تا مشکل با افزایش تکالیف و فشار مدرسه شدیدتر شود.
برای ارزیابی تخصصی مشکلات دیکته، توجه، زبان، نوشتن و اختلالات یادگیری و دریافت برنامه درمانی متناسب با نیاز کودک، به کلینیک نگاه نوین مراجعه کنید و از خدمات تخصصی کاردرمانی، گفتاردرمانی، ارزیابی و درمان اختلالات یادگیری و مداخلات شناختی بهرهمند شوید.
کلینیک نگاه نوین؛ همراه کودک برای ساختن پایههای قویتر یادگیری، خواندن و نوشتن
