کودکم به دلیل ضعف توجه و تمرکز در سنجش رد شده چکار کنیم؟
یکی از نگرانیهای رایج والدین، بهویژه در سالهای نزدیک به ورود به مدرسه، این است که پس از انجام سنجش به آنها گفته میشود:
«توجه و تمرکز کودک پایین است و برای ورود به مدرسه نیاز به بررسی و تقویت دارد.»
در چنین شرایطی بسیاری از خانوادهها نگران میشوند و تصور میکنند کودکشان حتماً بیشفعال است یا دچار اختلال یادگیری شده است.
اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد:
ضعف توجه و تمرکز در سنجش، بهتنهایی به معنای ابتلا به بیشفعالی یا اختلال یادگیری نیست.
سنجش میتواند یک علامت هشدار باشد؛ یعنی نشان دهد کودک در یکی از مهارتهای مهم مورد نیاز برای یادگیری، نیازمند بررسی و تقویت است.
بنابراین قدم بعدی، علتیابی تخصصی است؛ نه برچسب زدن به کودک.
پیشنهاد ویژه: کاردرمانی
پیشنهاد ویژه: گفتار درمانی
چرا کودک در سنجش به دلیل توجه و تمرکز پایین عملکرد مناسبی ندارد؟
توجه و تمرکز یک مهارت ساده و واحد نیست.
کودک برای اینکه بتواند در محیط آموزشی موفق باشد، باید بتواند:
* توجه خود را روی فعالیت حفظ کند؛
* محرکهای غیرضروری را نادیده بگیرد؛
* دستور را بشنود و درک کند؛
* اطلاعات را در حافظه کاری نگه دارد؛
* فعالیت را شروع و تمام کند؛
* تکانههای خود را کنترل کند؛
* بین فعالیتهای مختلف جابهجا شود؛
* در صورت اشتباه، عملکرد خود را اصلاح کند؛
* و در برابر خستگی و ناکامی، همچنان بتواند عملکرد مناسبی داشته باشد.
بنابراین وقتی گفته میشود «توجه کودک پایین است»، باید مشخص شود دقیقاً کدام مؤلفه مشکل دارد.
ممکن است مشکل اصلی توجه باشد، اما گاهی مسئله به حافظه کاری، کنترل اجرایی، زبان، تنظیم حسی، اضطراب، مهارتهای یادگیری یا ترکیبی از این عوامل مربوط است.
ضعف توجه از دیدگاه علوم اعصاب
توجه حاصل فعالیت هماهنگ شبکههای مختلف مغز است.
مغز کودک باید بتواند اطلاعات مهم را انتخاب کند، اطلاعات غیرضروری را مهار کند و منابع شناختی خود را روی فعالیت موردنظر متمرکز کند.
در این فرآیند، شبکههای مربوط به توجه، کنترل اجرایی، حافظه کاری، مهار پاسخ و برنامهریزی نقش مهمی دارند.
برای مثال، وقتی از کودک میخواهیم:
«مدادت را بردار، اسمت را بنویس و بعد تصویر را رنگ کن»
کودک فقط به «توجه» نیاز ندارد.
او باید دستور را بشنود، آن را پردازش کند، اطلاعات را در ذهن نگه دارد، مراحل را سازماندهی کند و رفتار خود را کنترل کند.
بنابراین گاهی چیزی که والدین به شکل «حواسپرتی» میبینند، ممکن است در واقع ناشی از ضعف در حافظه کاری، کنترل اجرایی، برنامهریزی یا مهار پاسخ باشد.
از همین رو، بررسی توجه کودک با یک نگاه صرفاً رفتاری کافی نیست و در صورت وجود مشکل، ارزیابی شناختی و عملکردی دقیق میتواند اطلاعات بسیار بیشتری در اختیار خانواده قرار دهد.
آیا توجه پایین یعنی کودک بیش فعال است؟
خیر.
ممکن است کودک در توجه و تمرکز مشکل داشته باشد اما مبتلا به ADHD نباشد.
مشکلاتی مانند:
* اضطراب
* خواب ناکافی یا نامناسب
* مشکلات زبان و درک دستور
* اختلالات یادگیری
* ضعف حافظه کاری
* مشکلات تنظیم حسی
* مشکلات هیجانی
* فشارهای محیطی
* دشواری بیش از حد فعالیتهای آموزشی
* و برخی مشکلات رشدی
نیز میتوانند عملکرد توجه کودک را تحت تأثیر قرار دهند.
بنابراین تشخیص ADHD نباید صرفاً بر اساس نتیجه یک سنجش انجام شود.
کاردرمانی با رویکرد علوم اعصاب و علوم شناختی چه کمکی می کند؟
در کودک دارای ضعف توجه، کاردرمانی میتواند فراتر از تمرینهای ساده توجه باشد.
در کاردرمانی با رویکرد علوم اعصاب و علوم شناختی، عملکرد کودک در حوزههایی مانند:
* توجه پایدار و انتخابی
* کنترل تکانه
* حافظه کاری
* عملکردهای اجرایی
* برنامهریزی
* انعطافپذیری شناختی
* پردازش حسی
* هماهنگی چشم و دست
* مهارتهای دیداری ـ حرکتی
* مهارتهای حرکتی ظریف
* و مهارتهای پیشنیاز یادگیری
بررسی میشود.
هدف این است که مشخص شود کودک چرا نمیتواند توجه خود را حفظ کند و کدام سیستمهای عملکردی نیاز به تقویت دارند.
در نتیجه، برنامه کاردرمانی باید بر اساس ارزیابی اختصاصی کودک طراحی شود، نه اینکه برای همه کودکان یک مجموعه تمرین مشابه اجرا شود.
پیشنهاد ویژه: کاردرمانی در شرق تهران
گفتاردرمانی با رویکردهای نوین و ارتباط آن با توجه
گاهی کودک ظاهراً «حواسش به صحبتهای دیگران نیست»، اما مسئله اصلی میتواند در پردازش و درک زبان باشد.
کودک در کلاس باید بتواند:
بشنود⬅️ پردازش کند ⬅️ دستور را درک کند ⬅️ اطلاعات را در ذهن نگه دارد ⬅️ پاسخ مناسب بدهد.
اگر کودک در درک زبان، پردازش کلامی، واژگان، جملهسازی یا مهارتهای ارتباط اجتماعی مشکل داشته باشد، ممکن است رفتار او به شکل «عدم توجه» دیده شود.
پیشنهاد ویژه: کلینیک گفتار درمانی نگاه نوین
دریافت نوبت: نوبت دهی گفتار درمانی
برای مثال، ممکن است معلم سه مرحله دستور بدهد، اما کودک فقط مرحله اول را انجام دهد.
آیا کودک واقعاً توجه نکرده یا دستور را به طور کامل پردازش نکرده است؟
اختلال یادگیری و توجه چه ارتباطی با هم دارند؟
بازی درمانی فقط بازی کردن نیست!
پیشنهاد ویژه: گفتار درمانی در شرق تهران
روانشناسی و رفتاردرمانی چه نقشی دارند؟
پیشنهاد ویژه: چرا بعضی کودکان اجازه نمیدن موهاشونو کوتاه کنیم؟
پیشنهاد ویژه: وقتی کودک عصبانی می شود و فحاشی میکند چکار کنم؟
بعد از رد شدن در سنجش، والدین چه کار کنند؟
چرا بهتر است قبل از شروع مدرسه اقدام کنیم؟
پیشنهاد ویژه: چرا کودک من در دیکته مشکل دارد؟
پیشنهاد ویژه: استرس و اختلال تکلم
کلینیک نگاه نوین؛ ارزیابی تخصصی و مداخله هدفمند
پیشنهاد ویژه: چرا کودک من مدام دست هایش را به هم می زند؟
پیشنهاد ویژه: چرا کودک من همیشه چیزی در دستش دارد؟
پیشنهاد ویژه: چرا نمیتوانیم روی هدف متمرکز شویم؟
